Deze vlek in het immense wateroppervlak...
...is het grootste dier op aarde:
Een blauwe vinvis, 30 meter lang ruim 200 ton zwaar.
Hij is nog veel groter dan de allergrootste dinosaurus.
Zijn tong is zo zwaar als een olifant, en zijn hart is zo groot als een auto.
Sommige bloedvaten zijn zo groot dat je erdoorheen kunt zwemmen.
Alleen zijn staart is al net zo breed als een klein vliegtuig.
Met zijn gestroomlijnde lichaam kan hij een snelheid van 20 knopen bereiken.
Het is een van de snelste zeedieren.
De grootste bewoner van de zee eet vrijwel uitsluitend de kleinste:
Krill, een kreeftje van enkele centimeters.
Scholen krill kleuren de zee rood.
Een enkele vinvis eet er in een dag wel veertig miljoen op.
Ondanks hun enorme omvang weten we maar weinig over ze.
Hun trekroutes zijn ons een raadsel en we hebben geen idee waar ze paren.
Zij herinneren ons eraan hoe weinig we nog maar weten over de oceaan...
...en haar bewoners.
We leven op een blauwe planeet: ruim zeventig procent ervan is zeeoppervlak.
De Stille Oceaan beslaat de halve aarde.
Je kunt er twaalf uur overheen vliegen zonder meer dan een stipje land te zien.
Deze serie behandelt de geschiedenis van onze planeet van oceanen.
Van zijn bekende stranden, tot de geheimen van zijn diepste zeeën.
9 7 procent van het bewoonbare volume van de aarde is zeewater.
En het aantal waterdieren overtreft het aantal landdieren vele malen.
De verspreiding van het zeeleven wordt bepaald door stromen met voedsel...
...en de wisselende kracht van de zon.
In deze aflevering gaan we zien hoe deze twee krachten...
...de verdeling van leven reguleren. Van de koraalzeeën...
...tot de poolvlakten.
De ongekende fysieke kracht van de oceaan beheerst onze planeet.
Het heeft overal ter wereld grote invloed op het weer.
De waterdamp vormt wolken die stormen veroorzaken...
...die ten slotte het land doorweken.
De golven die richting strand rollen, laten op dramatische wijze zijn kracht zien.
Golven ontstaan op open zee.
Daar kan zelfs een bries rimpels veroorzaken, die uitgroeien tot golven.
Op open zee, ongehinderd door land, kunnen zulke golven gigantisch worden.
Pas als zo'n golf uiteindelijk ondiep water bereikt, begint hij te breken.
Nabij de kust wordt het water onder in de golf afgeremd door de zeebodem.
De kop van de golf behoudt zijn snelheid en slaat om. En zo breekt de golf.
De oceaan rust nooit. Machtige stromingen, zoals de Golfstroom...
...houden de wateren constant in beweging.
Het zijn met name deze stromingen...
...die de distributie van voedsel en leven in de wateren reguleren.
Een eilandje in de Stille Oceaan.
Het is de top van een enorme berg die duizenden meters lager...
...oprijst vanaf de zeebodem.
Het vasteland ligt 450 kilometer verderop.
Dit soort geïsoleerde bergen creëren oases...
...waar het leven in de relatief lege open oceaan welig tiert.
Maar alle wezens die hier rondzwemmen, hebben dat aan één ding te danken:
De diepe zeestromingen.
In de diepte botsen ze op het eiland, buigen af naar boven...
...en nemen vanuit de diepte een rijk gevulde soep mee.
Dergelijke opwellingen trekken veel leven aan.
De meeste vissen hier leven van plankton:
De plantjes en diertjes die gevoed worden door de opwellingen.
En zij trekken weer bezoekers uit open zee aan.
Tonijnen.
De planktoneters vormen een makkelijke prooi.
Al deze activiteit trekt nog grotere roofdieren aan.
Haaien.
Honderden haaien.
Deze zijdehaaien leven normaal in de oceaan.
Maar eilanden zoals Cocos, Malpelo en de Galapagos-eilanden...
...trekken groepen van wel vijfhonderd zijdehaaien aan.
Zijdehaaien jagen vooral op gewonde vissen en zwemmen constant rondjes...
...op zoek naar een dergelijke prooi.
Maar er zijn nog andere bezoekers.
Hamerhaaien vormen de grootste scholen van alle haaiensoorten in de oceaan.
Soms cirkelen er duizenden boven een onderzeese berg.
Maar deze haaien zijn hier niet om te eten, maar om een andere reden.
Sommige vaste bewoners zijn schoonmakers.
Na El Nino hadden veel haaien door de warmte last van schimmelinfecties.
Het aantal haaien dat de eilanden bezocht bereikte recordhoogtes.
Ook langs de kust van het vasteland wellen voedingsstoffen op.
Dit is Natal, aan de oostkust van Zuid-Afrika.
Het is juni, en vlak voor de kust zijn vreemde, zwarte vlekken verschenen.
Het lijken enorme olievlekken van wel 1,5 kilometer lang.
Maar dit is een levende vlek.
Een school van miljoenen trekkende sardines...
...die qua biomassa de gnoes op de Afrikaanse grasvlakten evenaart.
Meestal leven ze in de koude wateren ten zuiden van de Kaap.
Maar elk jaar keren de kuststromen.
De warme, noordelijke Agulhasstroom is verdrongen door koud water uit 't zuiden.
En dat bracht voedsel omhoog, waardoor een rijkdom aan plankton ontstond.
En daar doen de sardines zich nu te goed aan.
Als ze noordwaarts trekken, worden ze door horden roofdieren gevolgd.
Duizenden jan-van-genten volgen de sardines.
Zij hebben hun broedtijd zo gepland dat ook hun jongen...
...mee kunnen vliegen met de scholen.
Onder water hebben honderden haaien zich bij de stoet aangesloten.
Dit zijn koperhaaien, koudwaterhaaien die normaal veel zuidelijker leven.
Deze drie meter lange haaien slaan zulke grote gaten in de scholen...
...dat hun sporen vanuit de lucht te zien zijn.
Door de horden roofdieren en de kracht van de golven...
...worden de sardines tegen de kust aan gedrukt.
Dolfijnen komen vanuit de open zee op het feestmaal af.
Deze ene school telt er meer dan duizend.
Als zij de sardines inhalen, begint de jacht pas echt.
Samen drijven ze de school naar de oppervlakte.
Hier kunnen de dolfijnen de vis gemakkelijker pakken.
Nu kunnen de sardines niet meer ontsnappen.
Dankzij de dolfijnen kunnen de jan-van-genten de sardines nu opduiken.
Honderden witte pijlen duiken de zee in en laten een spoor van luchtbellen na.
Ook de haaien storten zich in het tumult.
De haaien raken enorm opgewonden. Wellicht omdat ze flink kunnen eten...
...als de dolfijnen de sardines naar het oppervlak hebben gedreven.
Hele muren van luchtbellen drijven naar de oppervlakte.
Ze komen van de dolfijnen die in teams samenwerken.
Ze gebruiken de bellen om de sardines steeds dichter bijeen te drijven.
De sardines dringen binnen deze 'muren' steeds dichter opeen.
Met deze 'luchtbel-netten' kunnen de dolfijnen alle sardines verorberen.
Net als het feestmaal bijna ten einde lijkt, arriveert een Bryde-vinvis.
De overlevenden trekken verder noordwaarts, en de karavaan volgt hen.
Voedsel kan ook, zij het onregelmatig, naar boven komen bij ruw weer.
Vooral bij de polen verrijken zware stormen het oppervlaktewater.
Hier, in de Zuidatlantische Oceaan, is de zee op zijn ruigst.
Hij is ook voedselrijk, want hier ontmoet de koude Falklandstroming...
...de warme Braziliaanse stroming. En op hun kruispunt is volop voedsel.
Deze malmokalbatrossen duiken naar krill dat omhoog gewerveld is.
Zoals alle albatrossen, zwerven ook malmokalbatrossen over de oceaan.
Een zwerm van dit formaat zie je maar zelden.
Meestal vliegen deze vogels ver uit elkaar.
Maar dit voedselgebied ligt vlak bij een broedkolonie: een heel bijzondere.
Dit is Steeple Jason, een van de westelijke Falkland-eilanden.
Het huisvest de grootste albatroskolonie ter wereld.
Deze 500.000 albatrossen...
...laten zien hoe vruchtbaar de oceaan kan zijn...
...en hoeveel voedsel hij kan geven aan dieren er niet eens in leven.
Voedsel alleen is niet voldoende om zulke aantallen voort te brengen.
Ook de warmte en het licht van de zon zijn onmisbaar...
...voor de groei van microcopisch kleine plantjes: fytoplankton.
Fytoplankton vormt de basis van al het leven in de oceaan.
Elke avond zet de zonsondergang...
...de grootste migratie van levende wezens op onze planeet in gang.
Eén miljoen ton zeedieren stijgt vanuit de diepte op...
...om voedsel te zoeken aan de oppervlakte.
Ze voeden zich in het duister met fytoplankton.
Toch zijn ze lang niet veilig.
Andere jagers volgen ze. Sommige komen van honderden meters diep.
Bij zonsopgang keert de hele optocht terug naar de veilige, donkere diepten.
Ook de maan heeft veel invloed op het leven in de oceaan.
Zijn aantrekkingskracht creëert dagelijks eb en vloed.
Maar hij heeft ook een grotere cyclus.
Elke maand groeit en slinkt hij in zijn baan rond de aarde.
Ook deze maandelijkse cyclus beïnvloedt de oceaan.
De Pacifische kust van Costa Rica op een bijzondere avond.
Het is even na middernacht en het wordt vloed.
De maan is in zijn laatste kwartier, precies tussen volle en nieuwe maan.
Het strand is al weken verlaten, maar dat gaat veranderen.
Bij hoogtij komen er schildpadden tevoorschijn.
Eerst komen ze alleen en in paren.
Maar binnen een uur duiken ze overal op het strand op.
Het zijn waranawijfjes. De komende zes dagen...
...zullen 400.000 van hen hun eieren in het zand op dit strand leggen.
In de drukste periode komen en gaan er elk uur vijfduizend.
Het wordt zo vol dat ze over elkaar heen moeten klimmen...
...om een plekje te vinden om hun nest te graven.
Een kwart van alle warana's op de wereld...
...komt elk jaar een paar nachten naar dit ene strand.
De rest van de tijd zoeken ze de oceaan af naar voedsel.
Vaak honderden kilometers hiervandaan.
Dit massale broeden heet een arribada.
Het ontstaan ervan is een raadsel...
...maar het begint altijd als de maan in zijn eerste of laatste kwartier is.
In een paar dagen worden 40 miljoen eieren gelegd.
Door tegelijk te broeden...
...worden er zes weken later zulke enorme aantallen jongen geboren...
...dat een aanzienlijk deel van de jonge schildpadjes...
...aan de roofdieren ontkomt, en het water bereikt.
Maar waarom volgen de wijfjes de maan om hun broedtijd te laten samenvallen?
Dat wordt voor een deel duidelijk bij het aanbreken van de ochtend.
De dagploeg van roofdieren arriveert voor hun eerste maal.
Gieren weten dat het terugtrekkende tij vers gelegde eieren bloot kan leggen.
De kans dat dit gebeurt is wellicht de reden waarom arribada's...
...rond het eerste of laatste kwartier plaatsvinden.
Op dagen als deze, als de maan vol, noch nieuw is...
...zijn de getijden het zwakst, en is de zee kalmer.
Dus op deze dagen komen de wijfjes gemakkelijker door de branding...
...en is de kans kleiner dat de eieren bloot komen te liggen.
De maandelijkse en dagelijkse cyclussen van de maan...
...regelen zowel de koraalgroei op het Great Barrier Reef...
...als de paaitijd van vissen.
Maar er is een nog langer en nog ingrijpender cadans:
De jaarlijkse cyclus van de zon.
De zonnestand verandert het hele jaar door.
Daardoor ontstaan de seizoenen.
In het noorden wordt het lente als de zon hoger aan de hemel komt te staan.
De Noordwest-Amerikaanse kustwateren veranderen door de toenemende warmte.
Hier in Alaska kleuren de kustwateren groen door de toename van fytoplankton.
Haringen die overwinterd hebben...
...keren juist dan naar de ondiepe wateren terug.
Zij staan aan het begin van een van de meest productieve voedselketens.
Bultrugwalvissen staan aan de top van die keten.
Zij hebben in de winter gepaard in de warme wateren bij Hawaï.
Maar daar was weinig voedsel.
Deze overvloed aan haring vormt dit jaar het overgrote deel van hun voedsel.
Steller- en Californische zeeleeuwen keren ook jaarlijks terug...
...om zich tegoed te doen aan de haring.
De haringen zelf zijn hier niet om te eten. Zij staan op het punt om te paaien.
Onverstoorbaar koersen ze naar nog ondieper water.
Hier is het water zo ondiep dat Bering- meeuwen de vissen er zo uit pikken.
Ondanks deze aanvallen zwemmen de haringen verder naar de vegetatie...
...waarin de wijfjes hun eieren afzetten.
Elk wijfje produceert zo'n 20.000 eitjes. En die zijn erg kleverig.
Vlak daarna lozen de mannetjes hun sperma in grote, melkwitte wolken.
Al snel vormt het eindproduct van dit vertier...
...een dikke laag wit schuim op het water.
Het hele seizoen liggen langs de hele kust spermavlokken.
Van Brits-Columbia in het zuiden tot aan Alaska in het noorden.
Na een paar dagen komt er een eind aan dit paaien.
De haringen trekken terug...
...en laten op elke rots en elk stukje vegetatie bevruchte eieren achter.
Als de eieren twee weken later uitkomen, is er een overvloed aan plankton...
...en hebben de jongen volop voedsel.
Maar tot die tijd vormen de eieren voedsel voor allerhande dieren.
Zowel onder als boven water.
Miljoenen vogels komen hun deel van de schat opeisen.
Een deel ervan is snel opgepikt: miljoenen eieren zijn aangespoeld.
Deze energiepakketjes zijn buitengewoon belangrijk voor trekvogels.
Deze steenlopers zijn op weg naar hun broedgebied, en komen even bijtanken.
Gestrande haringeieren zijn net wat ze nodig hebben.
Kleine kokmeeuwen pikken de eieren vlak ónder het water op.
Verderop in de baai zit een grote zwerm eenden.
Het zijn hoofdzakelijk brilzeeëenden, die enkele meters kunnen duiken.
Er zijn zoveel eieren dat zelfs een groot dier, zoals een beer...
...de moeite neemt om ze te eten.
Het paaien van de haringen is voor veel dieren langs de kust van levensbelang.
Het valt samen met de planktonexplosie...
...en na drie weken is het weer voorbij.
De trekvogels vliegen verder naar het noorden.
Ze komen pas volgend jaar, met de haringen, weer terug.
Na de haringen, arriveren er nieuwe trekdieren langs de kust.
Grijze walvissen.
Ze zijn de zon gevolgd, en ook zij zoeken het voedsel...
...dat voortkomt uit de fytoplanktontoename.
Krill leeft ervan, en deze walvissen leven van krill.
Ze filteren het uit het wateroppervlak met de baleinen aan hun bovenkaak.
Van alle zeezoogdieren maken zij de langste trektocht.
Een tocht van zo'n 1 8.000 kilometer.
Van hun broedgebied bij Mexico, langs de Amerikaanse kust...
...tot aan de Noordelijke IJszee.
Ze trekken vlak langs de kust, de stieren en wijfjes zonder kalf voorop.
De moederdieren vertrekken het laatst.
Zij moeten wachten tot hun kalf groot en sterk genoeg is voor zo'n lange reis.
Daardoor komen ze niet snel vooruit.
De moeders vergezellen hun jongen, die hooguit een paar knopen halen.
Zij blijven nog dichter bij kust, vaak minder dan 200 meter.
Orka's. Zij hebben ontdekt dat grijze walvissen vaste routes volgen.
Orka's vallen zonder problemen een kalf en zijn toegewijde moeder aan.
Normaal roepen ze elkaar constant, maar nu zijn ze stilgevallen.
De moederwalvis en haar kalf zijn zich van geen gevaar bewust.
Het inhalen van de walvissen is een makkie.
Maar ze moeten oppassen, want ze zijn maar half zo groot als het moederdier.
Ze kan grote schade aanrichten met haar staart.
Maar de orka's komen niet voor haar, maar voor haar kalf.
Zolang de moeder hem in beweging houdt, is hij veilig. Ze jaagt hem voort.
Eerst blijven de orka's op veilige afstand van de moeder mee zwemmen.
Ze weten dat het kalf bij deze snelheid uitgeput zal raken.
Na drie uur opgejaagd te zijn, wordt het kalf te moe om verder te zwemmen.
De moeder moet wel stoppen.
Hierop hebben de orka's gewacht. Ze dringen zich tussen moeder en kalf.
Zonder zijn moeder kan een kalf zich niet verdedigen.
Steeds weer verschijnen de vinnen van de orka's tussen de walvisruggen.
Uiteindelijk hebben de orka's het kalf apart, en veranderen ze hun tactiek.
Ze springen op het kalf en proberen het onder water te duwen.
Ze proberen het te verdrinken.
Het kalf hapt wanhopig naar lucht.
De moeder raakt in paniek. Wanhopig probeert ze haar kalf omhoog te duwen...
...zodat het kan ademen.
Maar het is zo uitgeput dat het door zijn moeder gesteund moet worden.
De orka's vallen de walvissen als een troep wolven om beurten aan.
Nu doet de hele kudde mee.
Een van hen bijt toe.
Al snel kleurt de zee bloedrood...
...en de orka's beginnen aan het laatste bedrijf.
Het kalf is dood.
Na een zes uur durende jacht wordt de inspanning van de orka's beloond.
De diepbedroefde moeder moet haar reis naar het noorden alleen vervolgen.
Ze verlaat het karkas van een kalf, dat ze dertien maanden met zich meedroeg...
...en waarvoor ze haar eigen reis uitstelde.
De vijftien orka's zijn ruim zes uur bezig geweest om dit kalf te doden.
Nu ze daarin geslaagd zijn, hebben ze alleen zijn onderkaak en tong opgegeten.
Dergelijk kostbaar voedsel gaat in de oceaan niet verloren.
Het karkas zal al snel naar de bodem van deze diepe zee zinken.
Maar zelfs daar gaat het vlees niet verloren.
Ruim 1 500 meter dieper, in de duisternis van de oceaan...
...ligt een andere, 30 ton wegende grijze walvis.
Hij ligt hier nog maar een paar weken.
Er zijn nu al honderden slijmprikken op afgekomen.
Deze ruim 50 centimeter lange, armdikke aaseters zie je alleen in de diepzee.
Ze zijn afgekomen op de rottingsgeur die zich kilometers verspreid heeft.
Met hun kop in het walvissenvlees...
...ademen ze door kieuwen aan de zijkant van hun lichaam.
Het zijn niet eens echte vissen, want ze hebben geen kaken.
Ze eten door het vlees met twee rijen hoornen tanden van het bot te schrapen.
Hij kan in een paar uur tijd meermalen zijn eigen gewicht aan vlees eten.
En daar hebben we een ijshaai.
Hij beweegt zo traag om energie te sparen.
Een belangrijke tactiek voor een groot dier in een schrale leefomgeving.
IJshaaien leven ruim 1 500 meter diep en worden meer dan zeven meter lang.
Ze kunnen maanden zonder eten en zwemmen rustig rond...
...tot ze op zo'n zeldzame schat van boven stuiten.
Allerhande aaseters zullen zich lange tijd aan dit karkas te goed doen...
...voordat al het voedsel op is.
Achttien maanden later ligt er enkel nog een kaalgevreten skelet.
De door fytoplankton in levend weefsel omgezette zonne-energie...
...dient nu als diepzeevoedsel...
...en ligt zo ver als maar mogelijk is van de zon af:
Op de bodem van de diepzee.
Maar de diepte geeft ook energie terug.
Miljoenen pijlinktvissen zijn op weg naar ondiep water.
Ze zijn hier om te paren. De tentakels van het mannetje kleuren hierbij rood.
Deze inktvissen leven doorgaans op 500 meter diepte.
Ze komen maar een paar weken in broedscholen bijeen.
Het gewicht van één enkele school werd eens geschat op 4000 ton.
Ze komen massaal omhoog...
...en al gauw ligt de bodem bezaaid met meters brede clusters eieren.
Bij elk ei dat gelegd wordt, verdringen de mannetjes zich om het te bevruchten.
Ze maken deze lange reis...
...omdat hun eieren hier sneller uitkomen.
En de jongen vinden hier gemakkelijker voedsel dan in de diepte.
De volgende ochtend liggen kilometers zeebodem bezaaid met eieren.
De inktvissen zijn weg. Vele zijn dood.
Maar sommige zijn terug naar de diepte.
Zij komen pas terug...
...als hun paringsdrift ze weer naar boven drijft.
Vertaling bewerkt door: WhomDoYouServe?